-

(Eshabil Üstündağ)
adanams@gmail.com

Yazılış: 17.10.2013
Güncelleme: Bugün 2.11.2014 19:44
Nev'ı: Mızah


İt Foto: http://radikal.ru/lfp/s02.radikal.ru/i1 ... b9.jpg/htm


..it gibi dostun olsun (falan) sadık..
*Hani bilinen bir fıkra var ya",
Öğretmen her lafın sonunda öğrencilerden "Öğretmenim" demesini istermiş, "Yaptım öğetmenim, ettim öğretmenim"..
Ve bir gün;
"Bana 4 ayaklı hayvan isimlerini sayın demiş".
Ve Öğrenciler Saymış;
"At öğretmenim, it öğretmenim, Eşek öğretmenim"..
Ama bu öyle değil.

..Hatırlayanlar hatırlar,
Geçen (Geçenki) yazıda Eşeği irdelemiştim ..Enine boyuna ve tüm hususiyetiyle,
..Bugün de İt'i inceleyeceğim ve Türk Halkının Yaşamında ..Gelmişinde Geçmişinde ve Geleceğinde ne kadar rol oynadığını görün..

*..Hiç bir hayvan yoktur ki Eşek ve İt kadar Türk İnsanının hayatına giren;
en yakın, veya hayırlı dediğiniz "koyun" bile buna girmez!
"İt" : Hayatın her alanında ve hemen her dakika onu anar, ve onunla yatar onunla kalkarız..
Ama bir günden bir güne de hakkını vermeyiz!
İşte ben burda ..Sezar'ın hakkını vermek için burdayım!

..İt'in önemi ve Hayatımızda edindiği yerler, Bize verdiği dersler, Ondan almamız gereken ..ek dersler ve Onun bu ironik varlığından haber..
..Hadisenin sosyo-bilimselliğine yani dikkat çekmek!..
Önce Atasözleri ve deyimlerden başlayalım isterseniz ve tabirlerden..

Yavuz itin sonu uyuzluk
Yavuz it ne yer ne yedirir!
İt gölgesi (hlk dey. "Dut gölgesi it gölgesi, Kaya gölgesi Gardaş Gölgesi"!)
İt ölüsü
İt sürüsü
İt dalaşı
İt ürür kervan yürür
İti öldürene sürütürler
..İtliği de var yiğitliği de..
..itin karnı ekmeğe doymaz!
İtin koynunda ekmek uğağı mı olur, veya saklanmaz!
İt püfürüğü..
İt dişi
İt akıllı
İtin ömrü az olur (böyle bir atasözü yok ama ..burda açıklık gördüm ve Bu açığı doldurmaya karar verdim. Dilerim 3-5 sene sonra atasözü olur...)

İt yemez!
İtin akılsızını yol yorar
At izi it izine karışmış
Uyuz it
İti bağlasan durmaz!
Tasmalı it
..İtim diyemez!
İtin olur
..At soysuzu İt hırsızı bilir!
İt osman (*)
İtoğl. it (afedersiniz)
İti an çomağı eline al
İte kemik (atmak)
İta amiri (biliyorum alâkası yok ama söyleyeyim dedim)

..İtin ayağını taştan mı esirgiyorsun..?

Sizin it bizim baltayı getirdi mi (alâkasız şeylere mesnet uydurmak için söylenir..).

"İt yola bindi havası", Düğün sonunda davalcunun laletdayn yani laf olsun diye konuklara (haydi dittirin gidin artık Düğün bitti kabilinden) çaldığı hava. Yani bir şeye benzemeyen ve elinin ucuyla adet yerini bulsun kabilinden..

'İt nallıyor." Boş boş geziyor avare.. "İşi yok it nallıyor.."

"İt taşlamak veya "İşi yok it taşlıyor.." Boş işlerle uğraşıyor
Eskiden "it taşlamak vardı inanın doğru söylüyorum"
Şöyle ki;
Kışın genelde itler sürü halinde gezer ve köy yerinde (sanırım kızan mevsimi veya öyle hatırlıyorum, AMA GECE),
gençler "sinema vesaire yok veya sair eğlence ...mecburen bir heyecan yaratmak için lüzumsuz it taşlarlar mış.. ..ki ben buna yetiştim ve takribi 8-10 yaşlarında idim (ilkokulu bitirene kadar köyde idim) ve abi dediğimiz kişiler toplanırlardı İT TAŞLAMAYA GİDERLERDİ.. Sonra battal oldu tabi Yani bu kültürümüzde var ve bir realite. Maksat bilin dedim.

"İt kılı, postal bağı", Hlk. Deyimi,
Yani eften püften şeylere denir ve konuştuğunda bir mânâ olmayan, dikkate almaya değmez , içi boş konuşan..

"İt b*ku em'e yaradı o da vardı dikene s!çtı." atasözü.
Yani kırk yılda bir işimiz düştüğü bir insana deriz ve en basit bir istek üzerine, kendini naza çekişi ve ağırdan satışı, yani bu durumu özetleme, serzeniş.. "em" biliyorsunuz eski dilde ilaç.


..iİtin ayağına düştü!
Kör itin öldüğü yer (uzaklık ifaesi)
İt soyu
İt ölüsü
İt uluması
it evi
İt gibi kuyruğu titremek
İt gibi kuyruk sallamak
..kuyruğu yanık it
Kudurmuş it
İt gibi cemkirmek!
İt yüzgeci (Stil)
İte baak yattığı yere bak!
İt herif!
..İtim diyemez!
İt iti ısırmaz!
İti ite boğdurmak!
İt derisi
İt canı
İt huyu veya ..soyu
İt yalı
İt kıçı yemiş gibi ..geziyor (burada kıç, Öz Türkçe'de "ayak bileğinden aşağısı" demek)
Koyun iti (çoban köpeği)
İt yatağı
İt oturuşu
İti bağlasan durmaz!
İt dalışı (dikey dalış)
Eceli gelen it
Su iti
İtten kıl çekmek
İt dalaması..
.."İt yalasın yüzünüzü" (..eskiden Oğlan evi Kız evinden gelini alıp giderken kız evini biraz geçince "İşte aldık kızınızı İt yalasın yüzünüzü diye deyiş söylermiş", hani işin tatlandırması..
Bu kültürümüzde var ve Tabi küçük düşürmek için değil,
"Dikenimiz çıktı" gibi bir badire atlatılması galibiyet veya rahatlama emaresinin dışa vuruşu..)
Son olarak da "türemiş veya ek almış yüzlerce kelimeden biri";
"YİĞ/İT,
..İT/EKLE"!..


(*) İt osman,
Halk arasında muzır, geçimsiz, içten pazarlıklı, kötülükten yana olan, hep haklı çıkmaya çalışan
..ve anında dönen (ikili oynayan-satan), düşmanla işbirliği bile yapan (..kısa süreli)
ve ..gene de toplumun bir ferdi sayılan ve kerhen sevilen biri..

..Duymuşsunuzdur,
Kiminizin asker arkadaşı, kiminizin köylüsü, kiminizin mahalle arkadaşının birinin adı mutlaka "ya İt osmandır, ya kör ali, ya tiki ahmet, ya kör bekir, ya topal ali, ya it omar, ya gâvur ali'dir"..
İçtenlikle söylüyorum, Bir asker arkadaşım vardı Adı "İt Osman"dı! 1977-78. ..Kendi derdi; sivildeki ismi o'ymuş. (Ama memleket söyleyemem, eğer yaşıyorsa Allah Selamet versin...)

Öbür sefere de kanatlı ve iki ayaklı bir hayvan işleyeceğim, ama sürpriz Tavuk değil!.

Sevgilerimle..

---

Şunu da "it sevgimi betimlemek üzere " bilahere ekledim, 25.7.2016, 2015 tarihli bir çoklu foto. /e.ü.
http://radikal.ru/lfp/s016.radikal.ru/i ... f0.jpg/htm


-