News of Tartışma ve Fikir Meydanı

ŞAHSIM DEVLETİ (13)- Örgütlülük
‘Liberalisme’ yanlılarının, ‘Devlet’ dahil, ‘örgütlülük’ karşıtı oldukları bilinir.
Öte yandan, sadece liberal değil ama hangi görüş sahibi olunursa olunsun, bir ‘örgütlülük’ vaveylası koparıldığı da bilinmektedir.
Kuşkusuz, sorun dönüp dolanıp nasıl bir ‘örgütlülük’ konusunda düğümlenmektedir.
İşte burada, yeniden XIXncu yüzyıl düşünürlerinden Pierre-Joseph Proudhon’un görüşlerine bakılabilir.
Proudhon denildiğinde ise, akla hemen ‘anarşi’ terimi gelecektir.
Her ne kadar Proudhon için, ‘toplumsal düzen’in, kendi deyimiyle criterium’u ‘bireysellik’ (individualité) ise de, bu bireysellik ‘liberalizm’in savunduğu ‘bireycilik’ ...

ŞAHSIM DEVLETİ (12) : ‘Etat territorial’
Günümüzde genel bir ‘Devlet kuramı’na sahip olmadığımız apaçıktır.
Dolayısıyla köleci, feodal, kapitalist ya da sosyalist ‘Devlet’ tanımları kaba ‘tarihsel kategori’ler olarak, ancak birer ‘çözümleme aracı’ olarak ele alınabilirler.
Tam da bu nedenle, ‘modern’ de denilen ‘Devlet-Ulus’ konusunda olabildiğince anlamsız tartışmaların yapıldığına tanıklık etmekteyiz.
Örnek olsun, kapitalizm öncesi ve daha doğrusu kapitalizmin ‘merkantil’ aşamasında, özellikle bugünkü Almanya’da, kameralsit okul’un öne çıkardığı bir Devlet tanımı vardı: ‘Etat territorial’.
Öte yandan günümüz ...

ŞAHSIM DEVLETİ (11) : Yönetim ‘bilim’ine doğru
Yinelemek gerekir ki, bu yazı dizisi boyunca, salt ‘Şahsım Devleti’ni kavramlaştırma çabası içinde değiliz.
Sadece, tarihe kuşbakışı gözatarken, ‘Şahsım Devleti’nin kimi ‘özellikler’inin kökenlerine değinmekteyiz.
Örneğin, günün birinde ‘Şahsım Devleti’ eline cetvel ve pergel alıp, ülke topraklarını, salt ‘yönetim’ kolaylığı olsun diye, bölgelere, illere ve ilçelere ayırmaya kalkabilir.
Nitekim Fransız ‘Sosyal Liberal’lerinden Guizot da, o dönem Fransız departmanlarının işte böyle bir ‘yönetim’ kaygısıyla ve keyfî olarak ‘çizildiği’ne karşı çıkmıştı. ...

Türkiye’de en çok bilinen liberallerden biri de Fransız Le Play’dir.
Oysa liberaller de tür tür (cins cins de denilebilir) ayrılmaktadır demiştik.
İşte Le Play, La Tour du Pin ve Albert de Mun ile birlikte ‘Sosyal Katolik’ler denilebilecek bir ekolün temsilcisidir.
Bu sosyal katolikler, ‘Siyasal islam’cıların aksine, Klise’nin içsel işleyişini doğrudan ‘Devlet’ işleyişine taşımaktan yana değildirler.
Bunlar daha çok ‘Devrim’in başarısızlığı üzerine kimi tezler geliştirmekle uğraşmışlardır denilebilir.
Dincilikleri, toplumları hristiyanlığın ‘insan anlayışı’na uymaya çağırmaktan öte değildir. ...

ŞAHSIM DEVLETİ (9) : Liberalizm türleri
Liberalizm denildikte, adı üzerinde ( Fransızca liberté) yani ‘özgürlük’lere gönderme yaptığı apaçıktır.
Nitekim sözlük ya da ansiklopedilerde, ‘özgürlüklerin geliştirilmesini amaçlayan öğreti’ tanımlamasına yer verilmektedir.
Kökenlerine ilişkin olarak ise, örneğin Leo Strauss, antik Yunan düşünürlerine değin gidilebileceğini ileri sürmektedir.
İncelediğimiz konuyla ilgili olarak ise, liberalizm’in Devlet’e kuşkuyla baktığının altını çizmek gerekiyor.
Bir liberal için Devlet, o arada merkezî devlet güvenilmezdir, o nedenle de yönetimin (administration) olabildiğince yaygınlaştırılması gerekmektedir.
Demek ki, ...

ŞAHSIM DEVLETİ (8) : Liberalizm ve Din
‘Modern Devlet’in oluşum sürecinde ‘liberalizm’in baskın olduğu bilinmektedir.
Ne var ki, bu ‘liberalizm’, bugünkü gibi, ‘her niyete göre yenilen’ bir herze olmaktan çok, o günün koşullarında ‘sol’ olarak nitelendirilebilecek bir ‘kavram’ idi.
Ayrıntısına gireceğiz..
Ancak, bu yazı dizisinin ‘néo-patrimonial Devlet’ ya da ‘neo-patrimonial sultanlık’ teriminin bir genel çözümlemesi olarak tasarlanmadığını anımsatmak gerekebilir.
Ki, bu iki ‘moda’ terimin tam Türkçe karşılığının ‘Şahsım Devleti’ olabileceğini ileri sürmüştük.
Ve yine, bu ...

ŞAHSIM DEVLETİ (7)
Birlik ve Bölünmezlik
Her ‘Devrim’in olduğu gibi, Fransız ve Türk Devrimleri’nin de bir ‘politik kültür’ü vardı.
Öyle ki ‘teolojik bir çekirdek’lerinin olduğu bile söylenebilir.
Örneğin, söylenilenlerin aksine, Fransa’da ‘federalizm’ düşüncesi devrim yıllarında ‘ahlâksızlık’ olarak görülebiliyordu (1).
Tüm ‘söylem’lere ‘Birlik ve bölünmezlik’ düşüncesi egemendi.
Emmanuel-Joseph Sieyès (1748-1836), 1791 anayasasına “Her milletvekili sadece seçildiği bölgenin değil ama ‘ulusun tümünü’ temsil eder” maddesini önerirken, klise yemininden esinliyordu.
Yani, nasıl herhangi bir klisede, bir psikopos’un söylediği ...

ŞAHSIM DEVLETİ (6)
Mutlakiyet ve merkeziyetçilik
‘Şahsım Devleti’nin bir ‘mutlakiyet’ özleminin olduğu apaçıktır.
Ancak, çoğu kez yapıldığı üzere, ‘mutlakiyet’ (absolutisme) ile ‘merkezileşme’ (centralisation) terimleri biribirlerine karıştılmaktadır.
Oysa aralarında önemli bir ayırım yapılması gerekmektedir.
Mutlakiyet (absolutisme) siyasal otoritenin egemenliğine gönderme yapmasına karşın, merkezileşme kurumsal etkinliğe (activité institutionnelle) gönderme yapmaktadır.
Dolayısıyla ‘Şahsım Devleti’nin, siyasal otoritesini yerleştirmek için varolan kurumsal yapıyı etksizleştirmeye ve eğer başarabilirse o kurumsal yapıyı ortadan kaldırmaya yönelmesi beklenir.
Böyle bir durumda, ‘Devlet’in merkezileşmesi şöyle ...

ŞAHSIM DEVLETİ (5)
‘Şahsım Devleti’nde kararlar ‘tek merkez’den alınıyor denilmektedir.
Öyleyse ‘Devletin merkezileşme’sinden de sözedilebilir, denilmektedir.
Böylece ‘Şahsım Devleti’ yani neo-patrimonial devlet ile ‘Devletin Merkezileşmesi’ kavramları, çoğu konuda olduğu gibi, biribirine karıştırılmış olmaktadır.
Yani kimi sözde ‘sosyal bilimci’ler, ellerindeki ‘merkez-çevre şablonu’nu, Tarih’i gözardı ederek, tarihsel olgulara uygulamaya çalışmaktadırlar.
Ve oradan, türlü türlü ‘yerinden yönetim’ kuramları türetmeleri beklenmektedir.
Hemen belirtelim ki, ‘Devletin merkezileşmesi’ XIXncu yüzyılın bir olgusudur.
Ve ‘Devlet-Ulus’un ‘olgunluk’ aşamasının bir sonucudur.
Daha önceki yazılarımızda ...

ŞAHSIM DEVLETİ (4)
Ekonomi politikle ilginenler (‘in bir kesimi diyelim), 1970’li yıllardan itibaren bir ‘informel sektör’ün oluştuğunu duymuş olmalıdırlar.
‘Kayıt dışı’, ‘karaborsa’, ‘stokculuk’ vb terimlerin sıkça kullanıldığı da anılardadır.
Buradan ‘gelişme-karşıtlığı’na (anti-développement) geçildiği de bilinmektedir.
Artık gelişme (ya da kalkınma) yerine ekonomide ‘büyüme’ tılsımlı terim olacaktır.
Kuşkusuz, o arada çürüme (corruption) terimi de ‘ekonomi’ ve ‘politika’ yazınına girecektir.
Ancak 1990’lı yıllardan itibaren ekonomi ve politikadaki bu çalıp-çırpma hastalağı, ‘öz’ olarak kalmak koşuluyla, patrimonializm ile bütünleşerek ...