News of Tartışma

EKONOMİ ve ÖTESİ (XII)
Tüketimcilik (consommativité)
Veblen’e geçmeden önce tüketim konusunda bir parantez açmak gerekiyor.
Birkaç hafta önce Türkiye’de Asgari (-Askerî) Ücretin belirlenmesiyle ilgili bir kaç tümce etmiştik.
Asgari Ücretin dışında bir de Asgari Geçim terimi var (minimum vital anthropologique), ki bu terimi, özellikle ekonomistler, insanın biyolojik varlığını sürdürmesi için bir minimum (asgari) düzey olarak düşünürler.
Baudrillard bu terimin bütün toplumlar için geçerli olmadığını ileri sürüyor.
Çünkü, diyor, bu asgari geçim miktarı (düzeyi), belli bir ...

EKONOMİ ve ÖTESİ (XI)
Gösteriş Tüketimi
Ekonominin ‘ötesi’ndeki buzdağıyla ilgilenen ekonomistlerden biri de Norveç kökenli Amerikalı Thorstein Bunde Veblen’dir (1857-1929).
Ekonomi kitaplarında ‘Veblen etkisi’ diye bilinen paradoksa göre, bir ‘mal’ın fiyatı arttıkça, kuramın tersine, ona ilgi de artmaktadır.
Böylece ‘lüks tüketim’ veya ‘gösteriş tüketimi’ diye bilinen (consommation ostentoire- conspicuous consuption) bu tüketim biçimi ve onun gerisinde yatan ‘motivasyon’ araştırma konusu olacaktır.
Kuşkusuz buradan bir ‘aylak sınıf’ (classe oisive) kavramı türemiş olacak, ardından ‘itibardan tasarruf olmaz’ ...

EKONOMİ ve ÖTESİ (X)
Para ve palavra
Paranın sermaye dönüşüm süreci ve ardından ‘üretimi yönetir’ oluşuna biraz daha yakından bakmak gerekiyor.
Ki, çoğu kez “kriz geldi, teğet geçti, çıktık çıkıyoruz türü ‘boş laflar’ın” ne kadar anlamlı olup olmadığı görebilelim.
Bütün bu, önce ‘finansal’ denilen krizlerin temelinde ne yatıyordu: para (daha doğrusu para-benzerleriyle birlikte finans)
Oysa para’ya arkaik ekonomi ne diyordu: perde.
Yani paranın önemli olmadığı ve salt ekonomik değişimde bir aracı olduğu ileri sürülüyordu. Kendine ...

EKONOMİ ve ÖTESİ (IX)
Kapitalizmin K’sı
Fetişizmin dünyayı ters görmek anlamına geleceğini söylemiştik.
Öyle ki, Fichte’nin ‘Ben’i gibi, insanın kendi kendisiyle ilişkisinde doyumun zirvesine çıkılmış olunduğu için, sanki düz görünmektedir.
Alman İdeolojisi’nin bu ünlü filozofu, Devlet’i de, bireylerin kendi sonsuzluklarının yöneldiği yer olarak görecektir.
Madem, kendi kültürümüzde de yeri olan ‘kendini tanı’ ilkesine sahibiz, oradan da kendi sonsuzluğumuzun yöneldiği yer olarak Devlet’i görüyoruz, o zaman şu ‘Kapitalist Devlet’ denilen, her ne ise o şeyi biraz ...

EKONOMİ ve ÖTESİ (VIII)
Kadının ‘değer’i
‘Ekonomi’de, ‘emek gücü’nün ürünü olan her türlü ‘mal’ın bir değeri var.
Ne kadar olacağının hesabına ayrıca geleceğiz.
Ancak doğada, hava ve su gibi, zamanında, gereksinme fazlası olan yani insanın ‘geçim’ini sorunsuz bir biçimde sürdürebilmesine olanak veren ‘kaynak’ların ‘ekonomik değeri’ değil ama ‘biyolojik değeri’ vardır diyeceğiz.
Her ne kadar, yakın geçmişte suyun ve şimdilerde havanın da bir ‘ekonomik değeri’ olacağı söylenebilirse de, ayrıntısının yeri burası değil.
Ne var ki, ilkel ...

EKONOMİ ve ÖTESİ (VII)
İş ve İşsizlik
Yine günümüzde, televizyon ve gazetelerin vermekle övündükleri bir terim var: işsizlik!
Şöyle arttı, böyle düştü vb.
Sonra bu, politikacı değil ama ‘siyasetçi’lerin, sözde ortadan kaldıracakları en önemli vaatleri arasında çok önemli bir yer tutmaktadır.
‘Herkese iş, herkeşe aş’ falan!
Oysa herkesin bir ‘iş’i var.
Parkta oturup kara kara düşünmekten, kahvehanede lakırdı etmek ya da oyun oynamaya kadar tümü dahil.
Burada, ‘iş’in ve yani ‘emek’in ‘ekonomik değeri’ ile ‘psişik ...

EKONOMİ ve ÖTESİ (VI)
Fetişizm
Yazı dizimize ‘ekonomi ve ötesi’ dedik, ama giderek görüyoruz ki, onun bir ‘öte’si yok, koca bir ‘dünya’ ve hatta dünyanın ta ‘kendisi’.
Ne var ki, hiç de ‘bize göründüğü gibi’ değil.
Tersine biz onu ‘fetişleşmiş’ olarak görmeye alıştırılmışız, sanki ‘her şey doğal’mış gibi geliyor.
Dahası, bu doğallıkta bir ‘kutsallık’ da var.
İşte, din dahil, etnoloji ve psikolojide kullanılan bu terim, ‘ekonomi politik’e de girmiş bulunuyor.
Tam Türkçe karşılığı yok, ama ...

EKONOMİ ve ÖTESİ (V)
Kapital’i yeniden-okumak
Kapitalizm diyoruz, emek-sermaye falan ve çoğu kez de ‘ekonomizm’ ve ardından ‘marksizm’ diye devam ediyoruz.
Çokbilmişlerimiz ise, ‘ekonomi politiğin eleştirisi’ diye hemen Marx’tan-Engels’ten alıntı yapmaya başlıyorlar.
İşte bu sonuncular için, Alain Bihr ile birlikte, günümüzde Kapital’i nasıl (yeniden-) okumamız gerektiğini açıklamaya çalışalım.
Bihr’e göre, 1°Kapital’i doğrudan, yani roman gibi okumak var, 2° Roman gibi değil ama, baştan sonra kesintisiz okumak var, 3° Kapital’in mantığını anlamaya çalışmak için okumak var, ...

EKONOMİ ve ÖTESİ (IV)
Ekonomizm
Günümüzde bile ‘kıt kaynaklar’ edebiyatıyla başlayıp, ücret, fiyat ve rant diye giden, dar anlamda bir ‘ekonomizm anlayışı’ egemendir.
Tam da bu nedenle, bu anlayışı ‘ideoloji’ olarak tanımlamak yerinde olacaktır.
Hele, son günlerde, Türkiye’deki doğal gaz, elektrik faturalarından sonra, bu sığ ‘ekonomizm ideolojisi’nin nasıl ‘toplumsal dönüşüm’ler getireceği üzerine de çok söz edilecektir.
Bu bağlamda akılyürütmeler; a- ilgili alanda ölçüm yasası, b- rekabet yasası ve c-sömürü yasası gibi sözde ‘bilimsel yasalar’a varmakta, ...

EKONOMİ ve ÖTESİ (III)
Zarf mı mazruf mu ?
‘Ekonomi’nin dışına çıkmak diye başlamıştık.
Peki ama ekonominin neresinden girmiştik diye sorulabilir.
Çok iyi biliyoruz ki, ekonomi konusunda konuşacak olan her kim olursa olsun, ‘mal ve hizmetler’ diye başlamaktadır.
Yani ‘üretim’in sonucu ve genel olarak değişimin konusu olan ‘mal’lar (marchandise) ekonominin abc’sini oluşturmakta. (Ki, buna meta da denilmektedir).
Malın en belirleyici özelliği, bir fiyat karşılığında satılmak amacıyla üretilmiş olmasıdır.
Alıcı, kuşkusuz ondan yararlanmak ve bir gereksinmesini ...